Wpisy oznaczone ‘Choć’
Złoto Gór Czarnych
Autor wpisu: lukasz, kategoria Literatura, Opis, Szklarski dnia 18 Październik 2009
Złoto Gór Czarnych to trylogia Alfreda i Krystyny Szklarskich. Opowiada o dziejach Santee Dakotów na przestrzeni kilku pokoleń. Przedstawiane są w niej polowania na bizony, wierzenia, walki międzyplemienne oraz późniejsze poznanie białych i walka z nimi.
Trylogia Złoto Gór Czarnych w pierwszych dwóch tomach opisuje losy młodego Indianina o imieniu Tehawanka z plemienia Wahpekute (szczepu należącego do Santee Dakotów) marzącego o sławie wojownika. Znajdują się tam liczne opisy zwyczajów i wierzeń indiańskich. Pierwsze dwa tomy opisują okres około dwóch lat. Ostatnia część jest najdłuższa i zmienia nieco swój charakter. Opisuje wypieranie Indian przez białych osadników oraz zbrojne indiańskie bunty przeciw niechcianej okupacji. Obejmuje ona okres od trzydziestych do dziewięćdziesiątych lat wieku XIX. Ważną rolę odgrywa tu syn Przebiegłego Węża (Tehawanki) – Żółty Kamień, choć powieść nie zawiera jednego głównego bohatera. Historia stara się wyjaśnić powód ostatecznej przegranej Indian. W odróżnieniu od innych książek o zbliżonej tematyce, autor zastosował naukowe podejście do tematu z wiernym odtworzeniem ówczesnej rzeczywistości bez podkolorowań i przekłamań. Dodatkowo treść wzbogacona jest w bardzo liczne przypisy, pozwalające zgłębić wiedzę tematyczną.
Tagi: Alfreda, Autor, Bardzo, Białych, Bizony, Bohatera, Bunty, Charakter, Choć, Czarnych, Część, Dakotów, Dodatkowo, Dwa, Dwóch, Dziejach, Dziewięćdziesiątych, Gór, Głównego, Historia, Imieniu, Indian, Indianina, Indiańskich, Indiańskie, Innych, Jednego, Kamień, Kilku, Krystyny, Książek, Lat, Liczne, Losy, Marzącego, Międzyplemienne, Młodego, Najdłuższa, Należącego, Naukowe, Niechcianej, Nieco, Nimi, Obejmuje, Odgrywa, Odróżnieniu, Odtworzeniem, Okres, Okupacji, Ona, Opisują, Opisuje, Opisy, Opowiada, Osadników, Ostatecznej, Ostatnia, Ówczesnej, Pierwsze, Pierwszych, Plemienia, Podejście, Podkolorowań, Pokoleń, Polowania, Powieść, Powód, Poznanie, Późniejsze, Pozwalające, Przebiegłego, Przeciw, Przedstawiane, Przegranej, Przekłamań, Przestrzeni, Przypisy, Rolę, Rzeczywistości, Santee, Stara, Swój, Syn, Szczepu, Szklarskich, Sławie, Tehawanka, Tehawanki, Tematu, Tematyce, Tematyczną, Tomach, Tomy, Treść, Trylogia, Trzydziestych, Tu, Wahpekute, Walka, Walki, Ważną, Węża, Wiedzę, Wieku, Wiernym, Wierzeń, Wierzenia, Wojownika, Wyjaśnić, Wypieranie, Wzbogacona, Xix, Zastosował, Zawiera, Zbliżonej, Zbrojne, Zgłębić, Zmienia, Znajdują, Żółty, Zwyczajów, Złoto, Złoto Gór Czarnych
Awantura w Niekłaju
Autor wpisu: lukasz, kategoria Literatura, Niziurski, Opis dnia 20 Sierpień 2009
Awantura w Niekłaju – powieść przygodowa dla młodzieży autorstwa Edmunda Niziurskiego, wydana w 1962. Akcja rozgrywa się około 1960 w fikcyjnym miasteczku Niekłaj. Jego lokalizacja nie jest bliżej określona, ale z luźnych aluzji w tekście można się domyślić, że znajduje się ono na Kielecczyźnie. Bohaterami są uczniowie szkoły podstawowej, którzy podzieleni na kilka band, rywalizują o kontrolę nad “Starym Ogrodem”, w rzeczywistości zapuszczonym parkiem przy fabryce.
Akcja rozgrywa się latem, w lipcu, w przededniu Święta 22 lipca, podczas którego ma być wystawiona inscenizacja bitwy pod Grunwaldem. Bohaterowie, uczniowie szkoły podstawowej, przedpołudniami w ramach półkolonii biorą udział w próbach inscenizacji, a w wolnym czasie penetrują Stary Ogród, walcząc między sobą o kontrolę nad nim. “Piratów” szczególnie motywuje plotka, jakoby na terenie Ogrodu ukryty był “skarb Szwajsa” – skrzynie ze złotem zakopane pod koniec wojny przez niemieckiego właściciela fabryki. Jednocześnie wiceadmirał (zastępca wodza) “Piratów” Michał, przywódca “Kolonistów” Andrzej Kszyk i przywódczyni “Zielonych Jaszczurek” Anka Ankwicz dochodzą do wniosku, że wokół fabryki dzieją się niepokojące rzeczy – jakaś banda usiłuje wykraść pilnie strzeżony wynalazek “silnik beztłokowy”. Ponieważ dorośli nie wierzą w ich ostrzeżenia, postanawiają działać na własną rękę i ponad “podziałami plemiennymi” i zdemaskować szajkę.
Powieść jest dość reprezentatywna dla wczesnego okresu twórczości Niziurskiego. Narracja jest w dużym stopniu prowadzona oczami chłopców i oddaje ich wyobrażenia i wiedzę o świecie. Powieść przedstawia klimat małego miasteczka środkowej Polski w epoce gomułkowskiej, które zostaje wciągnięte w rytm powolnych, ale nieubłaganych przemian. Niziurski w znacznym stopniu sympatyzuje z odchodzącym światem drobnomieszczaństwa, tradycji rzemieślniczych, lokalnych legend np. związanych z “Bosmanem” Reją, miejscową barwną postacią marynarza, który za młodu pływał na statkach z Gdyni i przeżył niebezpieczne przygody na Karaibach. Reprezentujący miejscową, zakorzenioną społeczność “Piraci” są odmalowani z dużą dozą sympatii, a rzeczywistość jest przedstawiana ich oczami, mimo że ich działania są “obiektywnie reakcyjne”, a motywy działań często niskie (chciwość). Natomiast wódz “Kolonistów” Andrzej Kszyk, syn komunistycznego działacza, jest postacią lekko karykaturalną.
W Awanturze w Niekłaju można tez dopatrzyć się zakamuflowanych aluzji politycznych. W epizodzie rozgrywającym się na zamieszkanej przez emerytów ulicy Zapłotkowej, Zenon (nota bene postać o przewadze cech negatywnych) mówi z zadumą o biednych emerytach z tej uliczki, że “nie ma już tego kraju, gdzie chcieliby wyjechać” – najprawdopodobniej ma na myśli Polskę międzywojenną.
Powieść opiera się na podobnym schemacie fabularnym, co Chłopcy z Placu Broni Ferenca Molnára. Dwie chłopięce bandy walczą o kontrolę nad terytorium. Nazwy band są inspirowane współczesną kulturą masową i polityką, chłopcy chcą naśladować bohaterów walczących w słusznej sprawie. U Molnára inspiracją była Wiosna Ludów i włoskie Risorgimento, u Niziurskiego jest to dekolonizacja Afryki i kosmonautyka. Podobnie jak “Plac Broni”, tak samo “Stary Ogród” w zakończeniu powieści przestaje istnieć – ma zostać zagospodarowany i straci romantykę. Zakończenie Awantury jest jednak o wiele bardziej pogodne.
W Awanturze pojawiają się też elementy powtarzane w późniejszej twórczości Niziurskiego – np. postać Światka Dauera, który wędruje po Polsce z ojcem w ślad za “wielkimi budowami socjalizmu”, znajdzie później rozwinięcie w głównym bohaterze powieści Siódme wtajemniczenie.
W Awanturze w Niekłaju jest stosunkowo mało humoru słownego charakterystycznego dla Niziurskiego, niewiele jest np. groteskowo brzmiących nazwisk. Nazwisko Anki Ankwicz jest jednak nazwiskiem historycznym, prawdopodobnie zapożyczonym od jednego z przywódców Targowicy, Józefa Ankwicza, powieszonego podczas insurekcji kościuszkowskiej. Do Awantury w Niekłaju nawiązuje kilka opowiadań Niziurskiego, zamieszczonych w zbiorach Trzynasty występek oraz Jutro klasówka. Akcja ich rozgrywa się w tym samym miasteczku, choć jak wynika z fabuły, około roku później. Bohaterami są częściowo te same postacie.
Tagi: Afryki, Akcja, Aluzji, Andrzej, Anka, Anki, Ankwicz, Ankwicza, Autorstwa, Awantura, Awantura w Niekłaju, Awantury, Awanturze, Band, Bandą, Bandy, Bardziej, Barwna, Bene, Beztłokowy, Biednych, Biorą, Bitwy, Bliżej, Bohaterami, Bohaterów, Bohaterowie, Bohaterze, Bosmanem, Broni, Brzmiących, Budowami, Była, Cech, Charakterystycznego, Chcą, Chcieliby, Chciwość, Choć, Chłopców, Chłopcy, Chłopięce, Czasie, Częściowo, Często, Dauera, Dekolonizacja, Dochodzą, Domyślić, Dopatrzyć, Dorośli, Dość, Dozą, Drobnomieszczaństwa, Dużą, Dużym, Dwie, Działać, Działacza, Działań, Działania, Dzieją, Edmunda, Elementy, Emerytach, Emerytów, Epizodzie, Epoce, Fabryce, Fabryki, Fabularnym, Fabuły, Ferenca, Fikcyjnym, Gdyni, Gomułkowskiej, Groteskowo, Grunwaldem, Głównym, Historycznym, Humoru, Inscenizacja, Inscenizacji, Inspiracja, Inspirowane, Insurekcji, Istnieć, Jakaś, Jakoby, Jaszczurek, Jednak, Jednego, Jednocześnie, Józefa, Jutro, Karaibach, Karykaturalną, Kielecczyźnie, Kilka, Klasówka, Klimat, Kolonistów, Komunistycznego, Koniec, Kontrolę, Kościuszkowskiej, Kosmonautyka, Kraju, Kszyk, Które, Którego, Kultura, Latem, Legend, Lekko, Lipca, Lipcu, Lokalizacja, Lokalnych, Ludów, Luźnych, Marynarza, Masową, Małego, Mało, Miasteczka, Miasteczku, Michał, Między, Międzywojenną, Miejscową, Mimo, Motywuje, Motywy, Mówi, Można, Myśli, Młodu, Młodzieży, Najprawdopodobniej, Narracja, Naśladować, Natomiast, Nawiązuje, Nazwisk, Nazwiskiem, Nazwisko, Nazwy, Negatywnych, Niebezpieczne, Niekłaj, Niekłaju, Niemieckiego, Niepokojące, Nieubłaganych, Niewiele, Nim, Niskie, Niziurski, Niziurskiego, Nota, Np, Obiektywnie, Oczami, Odchodzącym, Oddaje, Odmalowani, Ogród, Ogrodem, Ogrodu, Ojcem, Określona, Okresu, Opiera, Opowiadań, Ostrzeżenia, Parkiem, Penetrują, Pilnie, Piraci, Piratów, Plac, Placu, Plemiennymi, Plotka, Podobnie, Podobnym, Podstawowej, Podziałami, Podzieleni, Pogodne, Pojawiają, Politycznych, Polityką, Polsce, Polskę, Polski, Ponad, Ponieważ, Postać, Postacią, Postacie, Postanawiają, Powieść, Powieści, Powieszonego, Powolnych, Powtarzane, Później, Późniejszej, Półkolonii, Prawdopodobnie, Próbach, Prowadzona, Przededniu, Przedpołudniami, Przedstawia, Przedstawiana, Przemian, Przestaje, Przewadze, Przeżył, Przygodowa, Przygody, Przywódca, Przywódców, Przywódczyni, Pływał, Ramach, Reakcyjne, Reją, Rękę, Reprezentatywna, Reprezentujący, Risorgimento, Roku, Romantykę, Rozgrywa, Rozgrywającym, Rozwinięcie, Rytm, Rywalizują, Rzeczy, Rzeczywistość, Rzeczywistości, Rzemieślniczych, Same, Samo, Samym, Schemacie, Silnik, Siódme, Skarb, Skrzynie, Ślad, Sobą, Socjalizmu, Społeczność, Sprawie, Środkowej, Stary, Starym, Statkach, Stopniu, Stosunkowo, Straci, Strzeżony, Światem, Światka, Świecie, Święta, Sympatii, Sympatyzuje, Syn, Szajkę, Szczególnie, Szkoły, Szwajsa, Słownego, Słusznej, Targowicy, Te, Tekście, Terenie, Terytorium, Też, Tradycji, Trzynasty, Twórczości, Uczniowie, Udział, Ukryty, Ulicy, Uliczki, Usiłuje, Walczą, Walcząc, Walczących, Wciągnięte, Wczesnego, Wędruje, Wiceadmirał, Wiedzę, Wiele, Wielkimi, Wierzą, Wiosna, Wniosku, Wódz, Wodza, Wojny, Wokół, Wolnym, Współczesną, Wtajemniczenie, Wydana, Wyjechać, Wykraść, Wynalazek, Wynika, Wyobrażenia, Wystawiona, Występek, Właściciela, Własną, Włoskie, Zaduma, Zagospodarowany, Zakamuflowanych, Zakończenie, Zakończeniu, Zakopane, Zakorzenioną, Zamieszczonych, Zamieszkanej, Zapożyczonym, Zapuszczonym, Zapłotkowej, Zastępca, Zbiorach, Zdemaskować, Zenon, Zielonych, Znacznym, Znajduje, Znajdzie, Zostać, Zostaje, Związanych, Złotem
Edmund Niziurski
Autor wpisu: lukasz, kategoria Autor, Literatura, Niziurski dnia 1 Sierpień 2009
Edmund Niziurski (ur. 10 lipca 1925 w Kielcach), polski prozaik, publicysta, scenarzysta i dramaturg, a także socjolog i prawnik.
Twórca popularnych książek dla dorosłych i młodzieży, cechujących się charakterystycznym, nieco absurdalnym humorem słownym. Najbardziej znane to: “Księga urwisów” (1954 – szkolna lektura w 1978 wpisana na Listę Honorową IBBY), “Sposób na Alcybiadesa” (1964 – szkolna lektura w 1978 wpisana na Listę Honorową IBBY), “Niewiarygodne przygody Marka Piegusa” (nagroda “Orle Pióro” przyznana przez czytelników “Płomyka” w 1970 r.), “Klub włóczykijów“, “Naprzód, Wspaniali!“, “Adelo, zrozum mnie!”, “Żaba, pozbieraj się!”, “Awantura w Niekłaju“, “Siódme wtajemniczenie“.
Urodził się w rodzinie urzędniczej; syn Stanisława Niziurskiego, urzędnika państwowego i Leokadii z Grethów. Uczył się w Gimnazjum im. J. Śniadeckiego w Kielcach, jednak naukę przerwała wojna. Wraz z rodziną został ewakuowany na Węgry, gdzie kontynuował naukę w gimnazjum polskim dla uchodźców. Do Polski wrócił w 1940 r. Pracował jako robotnik w Hucie “Ludwików” i praktykant rolny w majątku Jeleniec pod Ostrowcem Świętokrzyskim. Uczył się na tajnych kompletach w Ostrowcu i w 1943 r. zdał egzamin maturalny; w tym samym roku rozpoczął eksternistyczne studia prawnicze na tajnych kompletach w Jeleńcu. Po zakończeniu wojny kontynuował studia prawnicze na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Studiował równocześnie dziennikarstwo na Wyższej Szkole Nauk Społecznych w Krakowie (1946–1947) i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1947). W 1947 r. ukończył studia prawnicze i uzyskał tytuł magistra. Ożenił się w 1947 r. z Zofią Barbarą Kowalską. Mieszkał i pracował w Katowicach i Kielcach, a od 1952 r. w Warszawie. Pracował w redakcji tygodnika “Wieś”, rozwijając równocześnie własną twórczość literacką. W 1951 r. został członkiem Związku Literatów Polskich, a w 1952 r. członkiem ZAiKS. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Debiutował w 1944 w wydawanym przez Armię Krajową “Biuletynie Informacyjnym”, w którym opublikował wiersz. Po wojnie współpracował z czasopismami “Płomyk”, “Świat Młodych”, “Wieś” oraz z Polskim Radiem jako autor słuchowisk. Popularność i uznanie przyniosły mu utwory dla dzieci i młodzieży, pisane żywo i barwnie, lecz i skłaniające do refleksji. Dla czytelnika dorosłego Niziurski napisał takie powieści, jak Przystań Eskulapa (1958, powieść sensacyjna), Pięć manekinów (1959, powieść kryminalna), Salon wytrzeźwień (1964), Wyraj (1964), Eminencje i bałłabancje (1975). Jego utwory były przekładane na wiele języków, w tym chiński. W 1974 otrzymał Nagrodę Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową dla dzieci i młodzieży, w 1975 został kawalerem Orderu Uśmiechu.
Powieści Niziurskiego mają dynamiczną, często sensacyjną akcję i wyróżniają się indywidualnym stylem narracji oraz humorem słownym i sytuacyjnym. Rzeczywistość była ukazywana oczami ucznia, szkoła pokazywana jako miejsce opresyjne (choć z humorem). Elementy dydaktyczne i moralne są wprowadzane w sposób nienachalny.
Niziurski jest silnie związany z Kielecczyzną dziś zwaną regionem świętokrzyskim. Akcja kilku powieści rozgrywa się w fikcyjnych miejscowościach: Wilczków w Księdze urwisów, Niekłaj, Odrzywoły. które można umiejscowić w tym regionie. Niektóre opowiadania (Dzwonnik od świętego Floriana) rozgrywają się w tym regionie w okresie międzywojennym i upamiętniają wielkie strajki chłopskie w okresie sanacji.
W późniejszych utworach Niziurski często osiągał wysokie efekty pod względem formy, posługując się realizmem magicznym (Siódme wtajemniczenie, 1969) czy groteską (Awantury kosmiczne). Tonacja kolejnych utworów jest pod wieloma względami coraz bardziej pesymistyczna, charakterystycznymi postaciami stają się outsiderzy nie mogący dopasować się do szkolnego otoczenia, w którym niebezpieczni są nie tylko nauczyciele, ale także inni uczniowie.
Niziurski używa biegle humoru słownego. Charakterystycznym elementem stylu pisarza są znaczące czy groteskowe nazwiska i imiona, np. Wieńczysław Nieszczególny, Chryzostom Cherlawy, Zygmunt Gnacki itd. Język, którym mówią bohaterowie, to barwna mieszanina autentycznego slangu młodzieżowego, języka naukowego i kreacji autorskiej. Niziurski jest dobrym obserwatorem życia młodzieży, ale ze względu na cykl wydawniczy powieści oraz ich wznowienia po kilku latach, język, którym mówi młodzież w jego powieściach, często bywa anachroniczny i nie odpowiada prawdziwemu, który się bardzo szybko zmienia.
Tagi: Absurdalnym, Adelo, Akcja, Akcję, Alcybiadesa, Anachroniczny, Armię, Autentycznego, Autor, Autorskiej, Awantura, Awantura w Niekłaju, Awantury, Awantury kosmiczne, Barbarą, Bardziej, Bardzo, Barwna, Barwnie, Bałłabancje, Biegle, Biuletynie, Bohaterowie, Bywa, Była, Były, Cechujących, Charakterystycznym, Charakterystycznymi, Cherlawy, Chiński, Choć, Chryzostom, Chłopskie, Coraz, Cykl, Czasopismami, Często, Czytelnika, Czytelników, Członkiem, Debiutował, Dobrym, Dopasować, Dorosłego, Dorosłych, Dramaturg, Dydaktyczne, Dynamiczną, Dzieci, Dziennikarstwo, Dziś, Dzwonnik, Edmund, Efekty, Egzamin, Eksternistyczne, Elementem, Elementy, Eminencje, Eskulapa, Ewakuowany, Fikcyjnych, Floriana, Formy, Gimnazjum, Gnacki, Grethów, Groteską, Groteskowe, Gwiazda Barnarda, Honorową, Hucie, Humorem, Humoru, Ibby, Im, Imiona, Indywidualnym, Informacyjnym, Inni, Jagiellońskim, Jako, Jednak, Jeleńcu, Jeleniec, Język, Języka, Języków, Katolickim, Katowicach, Kawalerem, Kielcach, Kielecczyzną, Kilku, Klub, Klub włóczykijów, Kolejnych, Komitetu, Kompletach, Kontynuował, Kosmiczne, Kowalską, Krajową, Krakowie, Kreacji, Kryminalną, Książek, Księdze, Księga, Księga Urwisów, Które, Latach, Lecz, Lekturą, Leokadii, Lipca, Listę, Literacką, Literatów, Lubelskim, Ludwików, Magicznym, Magistra, Mają, Majątku, Manekinów, Marka, Maturalny, Międzywojennym, Miejsce, Miejscowościach, Mieszanina, Mieszkał, Mnie, Mogący, Moralne, Mówi, Mówią, Można, Młodych, Młodzież, Młodzieżowego, Młodzieży, Nagroda, Nagrodę, Najbardziej, Napisał, Naprzód, Naprzód Wspaniali!, Narracji, Nauczyciele, Nauk, Naukę, Naukowego, Nazwiska, Niebezpieczni, Nieco, Niektóre, Niekłaj, Niekłaju, Nienachalny, Nieszczególny, Niewiarygodne, Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Niziurski, Niziurskiego, Np, Obserwatorem, Oczami, Odpowiada, Odrzywoły, Okresie, Opowiadania, Opresyjne, Opublikował, Orderu, Orle, Osiągał, Osobliwe przypadki Cymeona Maksymalnego, Ostrowcem, Ostrowcu, Otoczenia, Otrzymał, Outsiderzy, Ożenił, Państwowego, Pesymistyczna, Pięć, Piegusa, Pióro, Pisane, Pisarza, Pisarzy, Pokazywana, Polski, Polskich, Polskim, Popularność, Popularnych, Postaciami, Posługując, Powieść, Powieści, Powieściach, Pozbieraj, Późniejszych, Pracował, Praktykant, Prawdziwemu, Prawnicze, Prawnik, Prozaik, Przekładane, Przerwała, Przygody, Przyniosły, Przystań, Przyznana, Publicysta, Płomyk, Płomyka, Radia, Radiem, Radiową, Realizmem, Redakcji, Refleksji, Regionem, Regionie, Robotnik, Rodzina, Rodzinie, Roku, Rolny, Równocześnie, Rozgrywa, Rozgrywają, Rozpoczął, Rozwijając, Rzeczywistość, Salon, Samym, Sanacji, Scenarzysta, Sensacyjna, Silnie, Siódme, Siódme wtajemniczenie, Skłaniające, Slangu, Śniadeckiego, Socjolog, Socjologię, Sposób, Sposób na Alcybiadesa, Społecznych, Spraw, Stają, Stanisława, Stowarzyszenia, Strajki, Studia, Studiował, Stylem, Stylu, Świat, Świętego, Świętokrzyskim, Syn, Sytuacyjnym, Szkole, Szkolną, Szkolnego, Szkolny lud Okulla i ja, Szkoła, Szybko, Słownego, Słownym, Słuchowisk, Tajnych, Takie, Także, Telewizji, Tonacja, Twórca, Twórczość, Tygodnika, Tylko, Tytuł, Uchodźców, Ucznia, Uczniowie, Uczył, Ukazywana, Ukończył, Umiejscowić, Uniwersytecie, Upamiętniają, Ur, Urodził, Urwisów, Urzędniczej, Urzędnika, Uśmiechu, Utworach, Utworów, Utwory, Uznanie, Uzyskał, Używa, Warszawie, Węgry, Wiele, Wielkie, Wieloma, Wieńczysław, Wiersz, Wieś, Wilczków, Wojna, Wojnie, Wojny, Wpisana, Wprowadzane, Wrócił, Wspaniali, Współpracował, Wtajemniczenie, Wydawanym, Wydawniczy, Wyraj, Wyróżniają, Wysokie, Wytrzeźwień, Wyższej, Względami, Względem, Względu, Wznowienia, Własną, Włóczykijów, Żaba, Zaiks, Zakończeniu, Zdał, Zmienia, Znaczące, Znane, Zofią, Został, Zrozum, Zwaną, Związany, Związku, Życia, Zygmunt, Żywo
