Świat finansjery (Making money), to humorystyczna powieść fantasy Terry Pratchetta, wydana w 2007r. W Polsce ukazała się w 2009r. Jest to trzydziesta szósta część długiego cyklu Świat Dysku, i druga zaliczana do podcyklu o Moist von Lipwigu.

Świat finansjery – opis książki a niżej recenzja.

Książka, którą wyczekiwałem dość długo, ale, prawdę mówiąc, nieco się zawiodłem. Poprzednia część cyklu, Piekło pocztowe, zafascynowała mnie. Po powoli blednącej gwieździe cyklu o Straży Miejskiej, miałem nadzieję, że trafiłem na coś dla siebie. Piekło pocztowe było powiewem czystej świeżości, polem do wykazania się i Pratchett popełnił to doskonale. Nie spodziewałem się tak szybkiego wyczerpania mocy twórczych, pewnie stąd zawód.

Książka jest napisana dosyć chaotycznie. Brakuje w niej spójności (proszę nie mylić tego z jednorodnością) akcji, czegoś, co chciałoby się zobaczyć. Obserwujemy wydarzenia, które nie fascynują. Tak, jakbyśmy czytali nudny podręcznik historii dla klas szóstych. Jedyną różnicą są golemy, krasnoludy i wampiry. Ot, mała domieszka, która w zasadzie nic nie zmienia. I piszę to świadom znaczenia golemów. Bo one znaczyły coś dla Pratchetta ale dla krytycznego czytelnika były ni przypiął, ni przyłatał. Ot, próbą wybrnięcia z takiego a nie innego splotu okoliczności, dosyć słabą nawiasem mówiąc.

Sam proces powstawania banknotów jest opisany nudno, nieciekawie, czytelnik walczy z wzrastającą sennością. Przykro mi to pisać, bo nie tego się spodziewałem. No ale tak to już bywa. A przecież mogło być tak ciekawie.

Wiele postaci na pierwszy rzut oka ważnych, tak naprawdę fabule nie są potrzebne do niczego. I to jest smutne nie z powodu ich nieprzydatności, ale z powodu umieszczenia ich w fabule przez autora.

Od razu wyjaśnię różnicę – dwie pierwsze książki cyklu tłumaczyła pani Dorota Malinowska-Grupińska i imię głównej bohaterki ujęła jako Akwila Dokuczliwa, trzecią książkę tłumaczył pan Piotr Cholewa (tłumacz zdecydowanej większości książek Świata Dysku) i przełożył imię bohaterki na Tiffany Obolała. To drugie tłumaczenie jest mi bliższe, szczególnie, iż imię w oryginale brzmi Tiffany Aching. No ciężko się przyczepić.

Wydany niedawno w Polsce “Zimistrz” to kolejna książka z historią zmagań młodej czarownicy. Tym razem czarownica ma lat 13 a zmaga się z Zimistrzem – duchem zimy.

Wskutek protestów czytelników jest to pierwsza książka z tego cyklu nie tłumaczona przez Dorotę Malinowskią-Grupińską, ale przez Piotra Cholewę, przez co zmianie uległy nazwy i pojęcia, tak więc poza zmianą imienia samej bohaterki nastąpił szereg innych zmian, m.in. Współżycz jest wspomniany jako Ulowiec, babcia Dokuczliwa w Zimistrzu stała się babcią Obolałą.

Zimistrz omyłkowo bierze Tiffany za Panią Lato i zakochuje się w niej, co sprowadza katastrofalny atak zimowej pogody na Kredę. Tiffany wspomagają czarownice z Lancre, Fik Mik Figle oraz Roland, podkochujący się w niej syn lokalnego barona.

Od razu wyjaśnię różnicę – dwie pierwsze książki cyklu tłumaczyła pani Dorota Malinowska-Grupińska i imię głównej bohaterki ujęła jako Akwila Dokuczliwa, trzecią książkę tłumaczył pan Piotr Cholewa (tłumacz zdecydowanej większości książek Świata Dysku) i przełożył imię bohaterki na Tiffany Obolała. To drugie tłumaczenie jest mi bliższe, szczególnie, iż imię w oryginale brzmi Tiffany Aching. No ciężko się przyczepić.

“Kapelusz pełen nieba” opowiada o tym, jak 11-letnia Tiffany wkracza w świat czarownic z Lancre. Terminuje u panny Libelli, nawiązuje kontakty z rówieśniczkami i bierze udział w dorocznych Próbach Czarownic. Dochodzi wówczas do ostatecznej konfrontacji z pasożytniczą istotą zwaną współżyczem, który ściga młodą czarownicę i próbuje zawładnąć jej umysłem.

Od razu wyjaśnię różnicę – dwie pierwsze książki cyklu tłumaczyła pani Dorota Malinowska-Grupińska i imię głównej bohaterki ujęła jako Akwila Dokuczliwa, trzecią książkę tłumaczył pan Piotr Cholewa (tłumacz zdecydowanej większości książek Świata Dysku) i przełożył imię bohaterki na Tiffany Obolała. To drugie tłumaczenie jest mi bliższe, szczególnie, iż imię w oryginale brzmi Tiffany Aching. No ciężko się przyczepić.

Tiffany to mała czarownica, która próbuje uratować swojego brata Bywarta (Wentworth) ze szpon Królowej (nie wolno wyjawić jej imienia, gdyż zjawia się ona jak na zawołanie, a tego byście nie chcieli). W “Wolnych ciutludziach” Tiffany ma dziewięć lat i musi stawić czoła Królowej Elfów, która próbuje zawładnąć Kredą przy pomocy snów i potworów.

Tiffany pomagają Fik Mik Figle (Nac Mac Feegle), którym tymczasowo przewodzi. W finale wygania Królową, a Babcia Weatherwax zdejmuje przed dziewczynką kapelusz, co jest oznaką najwyższego szacunku w świecie czarownic.

Świat finansjery – recenzja, a niżej opis:

Moist von Lipwig jest raczej znudzony posadą poczmistrza (jak nim został, możesz się dowiedzieć z wpisu Piekło pocztowe), w końcu wszystko działa jak dobrze naoliwiony mechanizm. Jednakowoż polubił wygodne życie i gdy patrycjusz proponuje mu posadę dyrektora Królewskiego Banku i Królewskiej Mennicy, odmawia.

W Świecie dysku wygodne życie nie może jednak długo trwać… Obecna dyrektor wspomnianego banku i mennicy, Topsy Lavish, umiera pozostawiając swojemu psu (Mr Fusspot), 50% udziałów. Ponieważ do psa wcześniej należał 1%… dało mu to kontrolne 51%. Ale to przecież nie koniec. Mr Fusspot w testamencie przypada właśnie von Lipwigowi. Jednocześnie, pani Lavish upewniła się iż Gildia Skrytobójców przyjmie kontrakt na von Lipwiga gdyby psu coś się stało, lub gdyby nie realizował jej ostatniej woli. Moist nie ma więc wyjścia…

Książka opisuje powstawanie papierowej waluty (co też się wiąże z wieloma wypadkami…). Kasjerowi się to nie podoba, nie podoba się to rodzinie Lavishów… Ba, Cosmo Lavish próbuje nawet wcielić się w Vetinariego i tak pozostać na jego stołku… A przecież ciągle w grze pozostaje narzeczona Moista, Adora Belle Dearheart… Ta prowadząc swój trust… No dobra, powiernictwo golemów, sprowadza… Nie chcę psuć Wam zabawy, szczególnie, że w Polsce książka jeszcze nie wyszła. Powiem tylko, że słowo złoty (golden) z tysiące (thousands) się pomyli i…

A na koniec książki, Vetinari stwierdzi, iż szef poborców podatkowych jest już stary i może warto znaleźć mu zmiennika… Stąd i przypuszczenia co do trzeciej książki cyklu – Raising Taxes. Niepotwierdzona jak na razie.

W odróżnieniu od innych powieści ze Świata Dysku, ten jest podzielony na rozdziały – a przy każdym widnieje skrót opisywanych w rozdziale wydarzeń. Na szczęście Pratchett robiąc te skróty nie zdradza tajemnic rozdziału, co u niektórych autorów było nagminne (jak choćby Julisz Verne i jego Tajemnicza Wyspa). Warto wspomnieć o świetnej grze słów oryginalnego tytułu – “Going postal” można dosłownie przetłumaczyć jako powstawanie poczty, ale jest też idiomem, oznaczającym wściekłość, stres i agresję z powodu nadmiaru pracy.

W tej książce poznajemy protagonistę cyklu – przed państwem Moist von Lipwig. Wcześniej “umiera” jedno z jego fałszywych nazwisk – Albert Spangler. Spangler to oszust, skutecznie wytropiony przez Straż Miejską Ankh Morpork. Zostaje skazany na śmierć przez powieszenie i… no cóż, wyrok zostaje wykonany. Wiesza jednak specjalista – Spandler budzi się u patrycjusza Vetinariego. Ten ma dla niego propozycję nie do odrzucenia.

Już jako Moist von Lipwig, główny bohater zabiera się do odtworzenia działania poczty. Wychodzi mu to doskonale, albowiem rozdrażnia wielką kompanię semaforową (taka parodia Internetu i telefonu). W międzyczasie zmaga się z wieloma trudnościami, od pilnującego go golema, poprzez wspomnianą kompanię aż po zawirowanie miłosne do pani Adory Belle Dearheart. A propos gry słów – Adora Belle, czyli adorable – oznacza urocza, rozkoszna, godna uwielbienia. Dearheart – drogie (nie w sensie ceny…) serce.

W książce znajdziemy krakerów łamiących zabezpieczenia semaforowe i bezwzględnego władcę imperium semaforowego – Reachera Gilta. Nawiasem mówiąc, na koniec ten zostanie powieszony a lord Vetinari złoży mu propozycję nie do odrzucenia… Ale ten cymbał ją odrzuca.

Książka zdecydowanie warta polecenia i przeczytania.

Audytorzy Rzeczywistości nie potrafią zostawić świata w spokoju. Może wydaje im się za mało rzeczywisty, albo coś w tym stylu. Może posłużę się słowami autora “Życie inteligentne było zatem anomalią. Utrudniało klasyfikację. Audytorzy tego nienawidzili. I okresowo starali się trochę uporządkować sprawy”. No i właśnie tym razem też się zaczęli starać.

Audytorzy powierzyli zadanie młodemu i niezwykle utalentowanemu zegarmistrzowi. Jeremy Clockson, podrzutek z Gildii Zegarmistrzów (Clockmakers Guild) miał zrobić perfekcyjny, szklany zegar. Nie wiedział, że właśnie w ten sposób uwięzi Czas. Personifikację czasu, rzecz jasna, zbieżność nazwisk nie jest przypadkowa…

Śmierć, z racji wcześniejszych zawirowań z Audytorami (Kosiarz, Wiedźmikołaj) nie może walczyć przeciwko nim wprost… Ale od czego ma wnuczkę Susan? Właśnie. A obiecał, że więcej tego nie zrobi…

Jeden z Audytorów, który przybierze formę ludzką na potrzeby kontaktów choćby z Clocksonem, pozna tajniki emocjonalności i człowieczeństwa… I stanie po stronie umownego dobra.

Zacznę może od wyjaśnienia, kim jest Wiedźmikołaj. W sumie, jeżeli ktoś zna książki Świata Dysku, to nie jest to trudne – to taki Mikołaj, który rozdaje prezenty i spełnia życzenia w Noc Strzeżenia Wiedźm (Hogswatchnight – 32 grudnia). Tym razem Audytorom Rzeczywistości nie podoba się właśnie Wiedźmikołaj…

Co ciekawe, aby go zlikwidować, wynajmuję Gildię Skrytobójców. Nic dziwnego, że nie mają większych szans na powodzenie, kto walczy ze Śmiercią… Nawet jeżeli jest dobrze przygotowany… zazwyczaj po prostu ginie. Poznamy też Boga Kaca (Oh God of Hangovers), co niewątpliwie zainteresuje starszych czytelników i zniechęci ich do Susan, która ratuje go z walącego się zamku. Ot, pech.

Dobra parodia życia gwiazd muzyki – rzecz jasna nie wszystkich, ale takie ogólne wrażenie… Żyj szybko i krótko, niczym się nie przejmuj, graj muzykę wykrokową. We frontmanie grupy zakochuje się Susan. Niby nic niezwykłego, nie? Tyle, że Susan to wnuczka Śmierci.

A Śmierć właśnie popadł w melancholię i filozoficzną zadumę, starając się zapomnieć. Ot, choćby o niedawnym zgonie Morta i Isabell – swojej adoptowanej córki i jej męża (w końcu Susan skądś musiała się wziąć, adoptować wnuczkę… dziwnie by było).

Jednakowoż, choć Susan bardzo chce, to nie ona ratuje swego ukochanego, tylko muzyka… Na szczęście Śmierć pozbędzie się jej z dysku.

Na Dysku pojawiają się Audytorzy Rzeczywistości (Auditors of Reality)… Są tu po to, aby wszystko przebiegało według reguł. Ale Śmierć rozwija w sobie osobowość, a to, według Audytorów, nie pozwala mu na właściwe wykonywanie obowiązków. Śmierć dostaje czas. A co oznacza czas? Wszyscy go mamy… A to znaczy, że żyjemy i że kiedyś umrzemy…

Każdy gatunek sam personifikuje sobie śmierć, jednakowoż ludziom trochę czasu to zajmie. A to oznacza, że ci, którzy mieli umrzeć – nie umierają. A to naprawdę wprowadzi trochę zamieszania… Jednak Nowy Śmierć (New Death) już się rodzi. Bill Brama (Bill Door) czyli stary Śmierć przygotował się na to. Dochodzi do walki, dobro… Hm… Tak, może to trochę dziwne określenie. Stary Śmierć wygrywa i prawie wszystko wraca do normy…

Personifikacje innych gatunków wracają do Śmierci, pozostaje tylko Śmierć Szczurów (Death of Rats) oraz, w końcu, Śmierć Pcheł (Death of Fleas).