Wpisy oznaczone ‘PRL’
Sobowtór profesora Rawy – powieść napisana przez polskiego autora Alfreda Szklarskiego w 1963 roku.
Akcja książki dzieje się w PRL-u. Znany wynalazca, wyjeżdża z kraju pozostawiając w domu tylko syna Andrzeja wraz z robotem, który przypomina wynalazcę. Wtedy pojawiają się złodzieje, którzy korzystając z nieobecności profesora chcą wykraść plany z jego laboratorium.
Tagi: Akcja, Alfreda, Andrzeja, Autora, Chcą, Domu, Dzieje, Korzystając, Kraju, Książki, Laboratorium, Napisana, Nieobecności, Plany, Pojawiają, Polskiego, Powieść, Pozostawiając, PRL, Profesora, Przypomina, Rawy, Robotem, Roku, Sobowtór, Sobowtór profesora Rawy, Syna, Szklarskiego, Tylko, Wyjeżdża, Wykraść, Wynalazca, Wynalazcę, Znany, Złodzieje
Awantury kosmiczne – powieść przygodowo-obyczajowa dla młodzieży Edmunda Niziurskiego wydana po raz pierwszy w 1978. Środkowa część tzw. “trylogii odrzywolskiej”, której pierwszą częścią jest Naprzód, Wspaniali!, a trzecią Adelo, zrozum mnie. Powieść jest dość reprezentatywna dla późnego okresu twórczości Niziurskiego. Cechuje się pesymistyczną tonacją z licznymi elementami groteski, zawiera liczne aluzje do rzeczywistości społeczno-gospodarczej epoki gierkowskiej. Późniejsze wydanie ukazało się pod tytułem Klejnoty śmierci, czyli tajemnica Awaramisów.
Akcja rozgrywa się w małym (fikcyjnym) miasteczku Odrzywoły. Głównymi bohaterami jest czwórka przyjaciół, uczniów VIII klasy szkoły podstawowej im. Rejtana, którzy redagują szkolną gazetkę. Są to: Zygmunt Gnacki “Gnat”, Tomasz Okist (narrator), Aleksander Kleksiński “Kleksik” oraz Maciej Kwękacz “Kękuś” (bohaterowie znani już z Naprzód, Wspaniali!).
Pozostają oni w konflikcie z dyrektorem szkoły mgr Oberonowiczem “Oberonem”, oraz z nowym woźnym szkolnym Macochem, zwanym “Bamboszem”. Trapieni codziennymi problemami, jednocześnie dochodzą do wniosku, że wokół szkoły mają miejsce dziwne wydarzenia, a podejrzaną postacią jest sam “Bambosz”, który w przeszłości był marynarzem na statku ratowniczym i ma znajomych w kręgach półświatka. Ustalają, że dziwne indywidua kręcące się wokół szkoły poszukują “awaramisów” – cennych klejnotów pochodzących z Bliskiego Wschodu. “Awaramisy” w trakcie II wojny światowej znalazły się w posiadaniu miejscowego antykwariusza, który był później sublokatorem na poddaszu gmachu szkoły, i klejnoty prawdopodobnie są nadal ukryte na terenie budynku. Jednocześnie narrator, Tomasz Okist, zaczyna coraz bardziej interesować się płcią przeciwną, a zwłaszcza nową uczennicą w szkole, atrakcyjną Matyldą Opat, córką dyrektora przedsiębiorstwa pogrzebowego.
Tonacja powieści jest pesymistyczna, momentami groteskowa. “Awantury kosmiczne” zawierają liczne odniesienia do rzeczywistości PRL, zwłaszcza do kryzysu ekonomicznego w końcu lat 70. W powieści przewijają się liczne wzmianki o braku mięsa, który dręczy zarówno rodziny bohaterów, jak i dyrekcję szkoły starającą się o zaopatrzenie szkolnej stołówki. Bohaterów nawiedzają katastroficzne sny o powodzi, dostrzegają naokoło uciekające szczury. Najlepiej prosperującym w mieście zakładem jest przedsiębiorstwo pogrzebowe, którego dyrektor jest arcyważną figurą w lokalnych stosunkach. W miejscowym domu starców istnieje zaś specjalne stanowisko “spedytora”, który zajmuje się wyłącznie organizowaniem pogrzebów pensjonariuszy. Udręczeni codziennymi problemami mieszkańcy Odrzywołów są nieżyczliwi dla siebie nawzajem. Atmosfera zarówno szkoły, jak i całego miasteczka, jest lekko groteskowa. Szkoła jest miejscem opresyjnym i zwariowanym, wśród nauczycieli jest sporo dziwaków. Wśród dorosłych bohaterów brak postaci, które nie miałyby jakiejś rysy negatywnej lub przynajmniej lekkiego dziwactwa. Dużą rolę odgrywają elementy oniryczne, np. wspomniany wyżej sen o powodzi. Powieść kończy się groteskową sceną, przypominającą chocholi taniec – szkolna wywiadówka zamienia się w tańce nauczycieli i rodziców poddanych działaniu gazu rozweselającego.
Tagi: Adelo, Akcja, Aleksander, Aluzje, Antykwariusza, Arcyważną, Atmosfera, Atrakcyjną, Awantury, Awantury kosmiczne, Awaramisów, Awaramisy, Bambosz, Bamboszem, Bardziej, Bliskiego, Bohaterami, Bohaterów, Bohaterowie, Brak, Braku, Budynku, Całego, Cechuje, Cennych, Chocholi, Codziennymi, Coraz, Córka, Część, Częścią, Czwórka, Czyli, Dochodzą, Domu, Dorosłych, Dość, Dostrzegają, Dręczy, Dużą, Dyrekcję, Dyrektor, Dyrektora, Dyrektorem, Działaniu, Dziwactwa, Dziwaków, Dziwne, Edmunda, Ekonomicznego, Elementami, Elementy, Epoki, Figurą, Fikcyjnym, Gazetkę, Gazu, Gierkowskiej, Gmachu, Gnacki, Gnat, Gospodarczej, Groteski, Groteskowa, Głównymi, Ii, Im, Indywidua, Interesować, Istnieje, Jakiejś, Jednocześnie, Katastroficzne, Kękuś, Klasy, Klejnotów, Klejnoty, Kleksik, Kleksiński, Końcu, Kończy, Konflikcie, Kosmiczne, Kręcące, Kręgach, Kryzysu, Które, Którego, Kwękacz, Lat, Lekkiego, Lekko, Liczne, Licznymi, Lokalnych, Maciej, Macochem, Mają, Marynarzem, Matyldą, Małym, Mgr, Miasteczka, Miasteczku, Miałyby, Miejsce, Miejscem, Miejscowego, Miejscowym, Mięsa, Mieście, Mieszkańcy, Mnie, Momentami, Młodzieży, Nadał, Najlepiej, Naokoło, Naprzód, Narrator, Nauczycieli, Nawiedzają, Nawzajem, Negatywnej, Nieżyczliwi, Niziurskiego, Nowa, Nowym, Np, Oberonem, Oberonowiczem, Obyczajowa, Odgrywają, Odniesienia, Odrzywolskiej, Odrzywołów, Odrzywoły, Okist, Okresu, Oni, Oniryczne, Opat, Opresyjnym, Organizowaniem, Pensjonariuszy, Pesymistyczna, Pierwsza, Pierwszy, Pochodzących, Poddanych, Poddaszu, Podejrzaną, Podstawowej, Pogrzebów, Pogrzebowe, Pogrzebowego, Posiadaniu, Postaci, Postacią, Poszukują, Powieść, Powieści, Powodzi, Późnego, Później, Późniejsze, Pozostają, Półświatka, Prawdopodobnie, PRL, Problemami, Prosperującym, Przeciwną, Przedsiębiorstwa, Przedsiębiorstwo, Przeszłości, Przewijają, Przygodowo, Przyjaciół, Przynajmniej, Przypominającą, Płcią, Ratowniczym, Raz, Redagują, Rejtana, Reprezentatywna, Rodziców, Rodziny, Rolę, Rozgrywa, Rozweselającego, Rysy, Rzeczywistości, Sam, Sceną, Sen, Siebie, Śmierci, Sny, Specjalne, Spedytora, Sporo, Społeczno, Środkowa, Stanowisko, Starającą, Starców, Statku, Stosunkach, Stołówki, Sublokatorem, Światowej, Szczury, Szkole, Szkolną, Szkolnej, Szkolnym, Szkoła, Szkoły, Tajemnica, Tańce, Taniec, Terenie, Tomasz, Tonacja, Trakcie, Trapieni, Trylogii, Trzecią, Twórczości, Tytułem, Tzw, Uciekające, Uczennicą, Uczniów, Udręczeni, Ukazało, Ukryte, Ustalają, Viii, Wniosku, Wojny, Wokół, Woźnym, Wschodu, Wspaniali, Wspomniany, Wśród, Wydana, Wydanie, Wydarzenia, Wywiadówka, Wyżej, Wyłącznie, Wzmianki, Zaczyna, Zajmuje, Zakładem, Zamienia, Zaopatrzenie, Zarówno, Zaś, Zawiera, Zawierają, Znajomych, Znalazły, Znani, Zrozum, Zwanym, Zwariowanym, Zwłaszcza, Zygmunt
Niewiarygodne przygody Marka Piegusa – wydana w 1959 powieść przygodowo-humorystyczna dla dzieci i młodzieży autorstwa Edmunda Niziurskiego.
Ze względu na walory rozrywkowe, potoczystą akcję i absurdalne poczucie humoru powieść szybko zdobyła wśród czytelników dużą popularność. W efekcie w 1966 powstał oparty na jej motywach serial telewizyjny.
Powieść jest napisana w formie relacji narratora ze spotkań z tytułowym Markiem Piegusem. Opowiada o trzynastoletnim chłopcu, mieszkającym w Warszawie na Żoliborzu, którego prześladuje nieustanny pech. Każda podejmowana przez niego czynność, nawet najprostsza, kończy się niewiarygodnymi komplikacjami. Ostatecznie zostaje uprowadzony przez gang złoczyńców, a jego odbicia podejmuje się drużyna harcerska o specjalności detektywistycznej, dowodzona przez niejakiego Teodora.
Powieść cechuje się wartką akcją, niebanalną fabułą oraz humorem sytuacyjnym i słownym, którego przykładem są imiona i nazwiska bohaterów (np. przestępca Wieńczysław Nieszczególny, muzyk Cezary Cedur, Chryzostom Cherlawy, Albert Flasz, Idelfons Stułbia, Nudys itp.). Świat przedstawiony zawiera liczne elementy nierzeczywiste, nie mogące występować w realiach PRL-u lat gomułkowskich – np. prywatny detektyw, drużyna harcerska o specjalności detektywistycznej, podziemna kwatera gangsterów pod jednym z warszawskich kościołów, itp. Z drugiej strony realia powieściowe są celnymi i zjadliwymi aluzjami do prawdziwych problemów trapiących polskie społeczeństwo w dobie Gomułki, zwłaszcza braku mieszkań – część przygód Marka osnuta jest wokół zjawiska sublokatorów, dokwaterowanych do rodzinnego mieszkania.
Tagi: Absurdalne, Akcja, Akcję, Albert, Aluzjami, Autorstwa, Bohaterów, Braku, Cechuje, Cedur, Celnymi, Cezary, Cherlawy, Chryzostom, Chłopcu, Część, Czynność, Czytelników, Detektyw, Detektywistycznej, Dobie, Dokwaterowanych, Dowodzona, Drugiej, Drużyna, Dużą, Dzieci, Edmunda, Efekcie, Elementy, Fabuła, Flasz, Formie, Gang, Gangsterów, Gomułki, Gomułkowskich, Harcerska, Humorem, Humoru, Humorystyczna, Idelfons, Imiona, Jednym, Jej, Każda, Komplikacjami, Kończy, Kościołów, Którego, Kwatera, Lat, Liczne, Marka, Markiem, Mieszkającym, Mieszkań, Mieszkania, Mogące, Motywach, Muzyk, Młodzieży, Najprostsza, Napisana, Narratora, Nawet, Nazwiska, Niebanalną, Niego, Niejakiego, Nierzeczywiste, Nieszczególny, Nieustanny, Niewiarygodne, Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Niewiarygodnymi, Niziurskiego, Np, Nudys, Odbicia, Oparty, Opowiada, Osnuta, Ostatecznie, Pech, Piegusa, Piegusem, Poczucie, Podejmowana, Podejmuje, Podziemna, Polskie, Popularność, Potoczystą, Powieść, Powieściowe, Powstał, Prawdziwych, PRL, Problemów, Prywatny, Przedstawiony, Prześladuje, Przestępca, Przygód, Przygodowo, Przygody, Przykładem, Realia, Realiach, Relacji, Rodzinnego, Rozrywkowe, Serial, Specjalności, Spotkań, Społeczeństwo, Strony, Stułbia, Sublokatorów, Świat, Sytuacyjnym, Szybko, Słownym, Telewizyjny, Teodora, Trapiących, Trzynastoletnim, Tytułowym, Uprowadzony, Walory, Warszawie, Warszawskich, Wartką, Wieńczysław, Wokół, Wśród, Wydana, Występować, Względu, Zawiera, Zdobyła, Zjadliwymi, Zjawiska, Żoliborzu, Zostaje, Zwłaszcza, Złoczyńców
Księga urwisów – powieść przygodowa dla młodzieży autorstwa Edmunda Niziurskiego, wydana po raz pierwszy w 1954.
Akcja powieści rozgrywa się w czasach wczesnej PRL w wiosce na Kielecczyźnie. Bohaterami są uczniowie klasy szóstej szkoły podstawowej w Wilczkowie: Wiktor Stopa (miejscowy chłopak, półsierota), Karlik Rudniok (syn inżyniera górnictwa ze Śląska) i inni. Przeżywają oni serię niebezpiecznych przygód, których podłożem jest działalność w Wilczkowie dywersanta, zamierzającego zniszczyć kopalnię miedzi oraz walka o kolektywizację rolnictwa.
Księga urwisów została wydana pod koniec okresu stalinowskiego, w momencie gdy pojawiały się pierwsze, bardzo nieśmiałe odznaki odwilży. Z jednej strony w dużym stopniu przepojona jest propagandą typową dla okresu stalinowskiego: kolektywizacja rolnictwa jest pokazana jako proces pozytywny, pozytywnymi bohaterami (drugoplanowymi) są działacz ZMP Gondera i oficer UB Bolesławiec. Lider sprzeciwiających się kolektywizacji chłopów został przedstawiony jako postać zdecydowanie antypatyczna, a pod koniec utworu okazuje się, że jego syn jest złodziejem, który w dodatku dostarczał wyposażenie zachodnim dywersantom. W pozytywnym świetle przedstawione są starania o utworzenie w Wilczkowie spółdzielni rolniczej oraz drużyny harcerskiej (OH ZMP), jak również działania głównych bohaterów w celu zdemaskowania “szpiegów”.
Z drugiej jednak strony Niziurski właśnie Księgą urwisów jako jeden z pierwszych potrafił przeciwstawić się schematom realizmu socjalistycznego w literaturze dla młodzieży. Bohaterami są realistycznie przedstawieni chłopcy, którzy wdają się w bójki między sobą, mają skłonności do wygłupów i łobuzerskich kawałów, na ogół źle się uczą, są jednak pokazani z sympatią. Stosunki międzyludzkie w klasie, szkole i wiosce są odmalowane w sposób bardzo realistyczny, a akcja jest dynamiczna i dobrze skonstruowana.
Niziurski za Księgę urwisów otrzymał w 1955 roku Nagrodę Prezesa Rady Ministrów. Na jej podstawie w 1954 roku został zrealizowany film pt. Tajemnica dzikiego szybu. Zdjęcia kręcono w miejscu dawnych prac wydobywczych na Miedziance oraz na terenie Szkoły Podstawowej w Zajączkowie.
Tagi: Akcja, Antypatyczna, Autorstwa, Bardzo, Bohaterami, Bohaterów, Bójki, Bolesławiec, Celu, Chłopak, Chłopcy, Chłopów, Czasach, Dawnych, Dobrze, Dodatku, Dostarczał, Drugiej, Drugoplanowymi, Drużyny, Dużym, Dynamiczną, Dywersanta, Dywersantom, Działacz, Działalność, Działania, Dzikiego, Edmunda, Film, Gdy, Gondera, Górnictwa, Głównych, Harcerskiej, Inni, Inżyniera, Jako, Jeden, Jednak, Jednej, Jej, Karlik, Kawałów, Kielecczyźnie, Klasie, Klasy, Kolektywizacja, Kolektywizację, Kolektywizacji, Koniec, Kopalnię, Kręcono, Księga, Księga Urwisów, Księgę, Których, Lider, Literaturze, Mają, Miedzi, Miedziance, Między, Międzyludzkie, Miejscowy, Miejscu, Ministrów, Momencie, Młodzieży, Nagrodę, Niebezpiecznych, Nieśmiałe, Niziurski, Niziurskiego, Odmalowane, Odwilży, Odznaki, Oficer, Ogół, Oh, Okazuje, Okresu, Oni, Otrzymał, Pierwsze, Pierwszy, Pierwszych, Podstawie, Podstawowej, Podłożem, Pojawiały, Pokazana, Pokazani, Postać, Potrafił, Powieść, Powieści, Pozytywny, Pozytywnym, Pozytywnymi, Półsierota, Prac, Prezesa, PRL, Proces, Propaganda, Przeciwstawić, Przedstawieni, Przedstawione, Przedstawiony, Przepojona, Przeżywają, Przygód, Przygodowa, Rady, Raz, Realistycznie, Realistyczny, Realizmu, Roku, Rolnictwa, Rolniczej, Również, Rozgrywa, Rudniok, Schematom, Serię, Skonstruowana, Skłonności, Śląska, Sobą, Socjalistycznego, Sposób, Spółdzielni, Sprzeciwiających, Stalinowskiego, Starania, Stopa, Stopniu, Stosunki, Strony, Świetle, Sympatią, Syn, Szkole, Szkoły, Szóstej, Szpiegów, Szybu, Tajemnica, Terenie, Typową, Ub, Uczą, Uczniowie, Urwisów, Utworu, Utworzenie, Walka, Wczesnej, Wdają, Wiktor, Wilczkowie, Wiosce, Wydana, Wydobywczych, Wygłupów, Wyposażenie, Właśnie, Zachodnim, Zajączkowie, Zamierzającego, Zdecydowanie, Zdemaskowania, Zdjęcia, Źle, Zmp, Zniszczyć, Został, Została, Zrealizowany, Złodziejem, Łobuzerskich
Pan Samochodzik, w życiu prywatnym Tomasz N.N. jest to barwna postać literacka stworzona przez Zbigniewa Nienackiego i główny bohater serii powieści przygodowych tego autora pt. Pan Samochodzik i…
Literacki Pan Samochodzik przejął wiele cech Zbigniewa Nienackiego (właściwie Zbigniewa Tomasza Nowickiego). Imię Tomasz jest drugim imieniem autora, natomiast inicjały nazwiska bohatera N.N. kojarzą się z nazwiskiem i pseudonimem pisarza (Nowicki-Nienacki). Litery te mogą też nawiązywać do łacińskiego skrótu nomen nescio (łac. imienia nie znam), stosowanego w dokumentach sądowych jako określenie osoby nieznanej. W trzech pierwszych powieściach Tomasz (nie występujący jeszcze jako Pan Samochodzik) pracuje jako dziennikarz, który interesuje się historią i archeologią. Taką właśnie pracę wykonywał Nienacki. Również zawarte opisy wyglądu zewnętrznego i pewne słabostki bohatera utożsamiają go z pisarzem.
Tytułowy Pan Samochodzik jest historykiem sztuki, pracownikiem Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. Pracuje na stanowisku osoby ds. “specjalnych poruczeń”, którego zadaniem jest rozwiązywanie różnych spraw związanych z kradzieżą, przemytem czy fałszerstwem dzieł sztuki. Faktycznie okazuje się detektywem, który często wykazuje się wiedzą z dziedziny historii, archeologii, historii sztuki, żeglarstwa, ekologii, a nawet wędkarstwa i poezji ludowej. Z tego powodu do Pana Samochodzika czasem przyrównuje się Roberta Langdona, Dirka Pitta lub Indianę Jonesa.
Pan Samochodzik jako urzędnik jest osobą całkowicie pogodzoną z PRL-owskim systemem, w którym przyszło mu żyć. Ma dobre relacje z Milicją Obywatelską, a nawet raz sam występuje jako członek ORMO. Niemal w każdej części stoi na straży obowiązków obywatelskich (zwłaszcza w sprawie niszczenia zabytków i ochrony przyrody). Robi to jednak z lekkością i humorem, cechującym pisarstwo Nienackiego. Umoralnianie wszystkich dokoła nie przeszkadza Panu Samochodzikowi być nałogowym palaczem tytoniu. Unika alkoholu, chętnie natomiast pije mocną herbatę i kawę. Jedynym przypadkiem nadużycia alkoholu przez Tomasza NN jest dwukrotna nadmierna konsumpcja wina porzeczkowego w powieści Uroczysko.
Tomasz N.N. swoje przezwisko zawdzięcza niezwykłemu wehikułowi. Jest to pokraczny, ale niesamowity, odziedziczony po wujku-wynalazcy samochód, zbudowany na bazie rozbitego Ferrari 410 Superamerica, który oprócz rozwijania wielkich prędkości potrafi także pływać i kryje wiele innych wynalazków. Historię wehikułu można znależć w takich książkach, jak Pan Samochodzik i Wyspa Złoczyńców, Pan Samochodzik i templariusze, Pan Samochodzik i dziwne szachownice (inaczej Księga Strachów).
Szefem Pana Samochodzika jest dyrektor Marczak, poprzez którego otrzymuje detektywistyczne zadania. Panu Tomaszowi często towarzyszą przyjaciele, zwykle bardzo młodzi (często są to trzej harcerze) oraz inteligentne i piękne kobiety lub nieco młodsze, zadziorne dziewczyny. Poza tym w każdej części pojawia się grono barwnych postaci. Głównym przeciwnikiem pana Tomasza N.N. jest Waldemar Batura, historyk sztuki, niegdyś bliski kolega ze studiów, później handlarz antyków, czasem złodziej i przemytnik.
Tagi: Archeologia, Autor, Barwa, Batura, Baza, Bliskość, Bohater, Cecha, Departament, Detektyw, Dokument, Dyrektor, Dziennikarz, Dziewczyna, Ekologia, Fałszerstwo, Ferrari, Grono, Handlarz, Harcerz, Herbata, Historia, Humor, Imię, Inicjały, Inteligencja, Jones, Kawa, Kobieta, Kolega, Kradzież, Księga strachów, Kultura, Langdon, Litera, Literatura, Marczak, Milicja, Ministerstwo, MO, Młodość, Nazwisko, Nienacki, Nomen nescio, Obowiązek, Obywatel, Ochrona, Określenie, Opis, ORMO, Osoba, Palacz, Pan Samochodzik, Pan Samochodzik i dziwne szachownice, Pan Samochodzik i templariusze, Pan Samochodzik i Wyspa Złoczyńców, Pisarz, Pitt, Poezja, Pokraka, Porzeczka, Postać, Powieść, Powód, Praca, Prędkość, PRL, Przeciwnik, Przemyt, Przemytnik, Przezwisko, Przyjaciel, Przyroda, Pseudonim, Rozwiązanie, Sąd, Seria, Skrót, Sprawa, Stanowisko, Straż, Studia, System, Szef, Sztuka, Testament, Tomasz, Tomasz N.N., Tożsamość, Twórca, Tytoń, Tytuł, Uroczysko, Urzędnik, Wędkarstwo, Wehikuł, Wiedza, Wino, Wujek, Wygląd, Wynalazca, Wypadek, Zabytek, Zadanie, Żeglarstwo, Życie, Złodziej, Łacina
