Recenzje, opisy

Zbigniew Nienacki (naprawdę nazywał się Zbigniew Tomasz Nowicki), urodził się 1 stycznia 1929 w Łodzi, zmarł 23 września 1994 w Morągu. Polski pisarz i dziennikarz, syn Jana i Cecylii z Daneckich. Ojciec był urzędnikiem, a matka nauczycielką. Zadebiutował w wieku 17 lat.

Największą sławę przyniosła mu seria powieści dla młodzieży o przygodach Pana Samochodzika, muzealnika – detektywa. Opinię pisarza kontrowersyjnego i niestroniącego od erotyki zawdzięcza powieściom dla dorosłych, między innymi Raz w roku w Skiroławkach oraz powieści historycznej, trylogii zresztą, Dagome iudex.

W 1940 roku został wraz z rodziną wysiedlony do Słupi Skierniewickiej. Tam ciężko pracował fizycznie. Po zakończeniu wojny powrócił z rodziną do Łodzi i w styczniu 1945 roku do przedwojennego mieszkania. Niebawem rozpoczął naukę w Liceum Ogólnokształcącym nr 3. W 1946 roku napisał pierwszą powieść dla młodzieży “Związek poszukiwaczy skarbów”, która była drukowana w odcinkach w tygodniku “Przyjaciel”. Drukował też wiersze w “Kuźnicy” i w “Szpilkach”.

W 1948 roku zdał maturę i wyjechał do Szklarskiej Poręby, gdzie krótko pracował jako wychowawca w Domu Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. W tym samym roku rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Rok później otrzymał stypendium i zaczął studiować scenopisarstwo w Wszechzwiązkowym Państwowym Instytucie Kinematografii w Moskwie. Z Moskwy cofnięto go do Polski w 1950 z opinią “antystalinowca”. Wtedy wstrzymano druk w “Czytelniku” jego pierwszej książki “Chłopcy”, jego usunięto ze studiów, a ojca wyrzucono z pracy. Po pewnym czasie otrzymał jednak etat redaktora w “Głosie Robotniczym”, gdzie pracował do 1958 roku (do szkoły filmowej ponownie go nie przyjęto). W tym okresie zaczął się posługiwać pseudonimem “Zbigniew Nienacki”. W 1952 roku ożenił się z Heleną Dąbską, a w 1953 roku urodził się im syn Mariusz (był lekarzem, zmarł w 1999 roku). W 1964 zostawił żonę i syna, by spokojnie realizować karierę pisarza.

W 1957 roku wydał powieść “Uroczysko”, którą uważał za swój właściwy debiut. W latach 1954-1964 pracował w tygodniku “Odgłosy”, gdzie kierował działem reportażu, potem działem filmowym, a na koniec działem kobiecym. Owocem tej pracy był tom reportaży “Ucieczka z przedmieścia”. W 1958 roku na łamach “Odgłosów” wydał powieść w odcinkach “Zabójstwo Herakliusza Pronobisa”. W 1960 roku wydał “Skarb Atanaryka”, w 1961 roku “Pozwolenie na przywóz lwa” i “Worek Judaszów”, a w 1962 roku w Głosie Robotniczym powieść w odcinkach “Wąż morski”. W 1961 roku opublikował “Laseczkę i tajemnicę”, w 1963 roku “Podniesienie”, a w 1964 roku “Z głębokości” oraz powieść dla młodzieży “Wyspa Złoczyńców”, która stała się początkiem serii książek o Panu Samochodziku.

W latach 1962-1965 pełnił funkcję ławnika sądowego w Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w Łodzi. Niejako pokłosiem tej działalności było wydane w 1965 roku “Sumienie”. W 1962 roku został członkiem Związku Literatów Polskich, a w 1964 roku otrzymał nagrodę miasta Łodzi za “Podniesienie” i “Worek Judaszów”. W 1966 roku otrzymał kolejną nagrodę za powieść “Liście dębu” (pierwotny tytuł “Święta miłość”), której tom I ukazał się drukiem w 1967, a tom II w 1969 roku. W 1966 roku wydał kolejną książkę młodzieżową “Pan Samochodzik i templariusze”, a w 1967 roku “Księgę strachów”.

Przełomem w życiu i twórczości pisarza było w 1967 roku jego przeprowadzenie się do Jerzwałdu niedaleko Iławy, gdzie związał się z Alicją Janeczek. W 1969 roku wydał “Niesamowity dwór”, w 1970 roku “Nowe przygody Pana Samochodzika”, w 1971 roku powieść dla dorosłych “Mężczyzna czterdziestoletni”, a w 1975 roku “Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic”.

Trzecim, obok książek dla dorosłych i dla młodzieży, nurtem twórczości pisarza były sztuki teatralne. W 1961 roku napisał “Termitierę”, w 1963 roku “Golem”, “Myszy króla Popiela” i “Styks” (druk: 1966), w 1966 roku “Opowieść o Bielinku”, w 1967 roku “Miejsce dla żywych” (nie wystawiono jej), w 1968 roku “Nekropolis”; w latach sześćdziesiątych napisał też “Na Kasjopei zaraza”. Przygotował widowiska telewizyjne: “Krwawa ręka” (1967) i “Dziewięć złotych naczyń” (1968). Na podstawie “Podniesienia” opracował słuchowisko radiowe “Bielinek”. Ponadto malował i rzeźbił.

Pisarz tworzył kolejne powieści młodzieżowe o Panu Samochodziku, a jednocześnie swoje najbardziej znane książki dla dorosłych: “Uwodziciel” (1979), “Raz w roku w Skiroławkach”, tom 1-2 (1983), “Wielki las” (1987) i “Dagome iudex”, tom 1-3 (1989—1990). Tę ostatnią, napisaną w gatunku fantasy powieść uważał za najlepszą w swoim dorobku literackim.

W roku 1977 w plebiscycie czytelników “Płomyka” otrzymał “Orle Pióro”. W 1988 roku “Wielki las” wyróżniono nagrodą Stowarzyszenia Księgarzy Polskich, a w 1991 roku pisarza uhonorowano nagrodą za twórczość dla dzieci i młodzieży. Kilka powieści Zbigniewa Nienackiego doczekało się adaptacji filmowej. Stanisław Jędryka w 1971 roku nakręcił “Wyspę Złoczyńców”, Jerzy Passendorfer “Akcję Brutus” według “Worka Judaszów”, a w telewizji pojawił się serial “Samochodzik i templariusze” ze Stanisławem Mikulskim w roli głównej. Z kolei Janusz Kidawa nakręcił film “Pan Samochodzik i niesamowity dwór”, Kazimierz Tarnas “Pan Samochodzik i praskie tajemnice” (filmowa wersja “Tajemnicy tajemnic”), a w 1991 roku Janusz Kidawa “Latające machiny kontra Pan Samochodzik” (filmowa wersja “Złotej rękawicy”).

Jego książki tłumaczono na wiele języków: niemiecki, rosyjski, ukraiński, czeski, słowacki, bułgarski, węgierski, gruziński, ormiański i baszkirski, kirgiski. Zbigniew Nienacki był aktywnym członkiem PZPR od 1962, ORMO od 1963, PRON od 1982 i ZLP. W latach 80. w lokalnej prasie pisał artykuły krytykujące Solidarność, co wyraźnie wskazuje iż był człowiekiem inteligentnym i przewidującym.